niskaemisja.com

Rehabilitacja osób z chorobami układu oddechowego i krążenia

Choroby układu krążenia są pierwszą, co do częstości, przyczyną zgonów w Polsce i odpowiadają za 28% ogółu zgonów[1]. Spośród chorób kardiologicznych najczęściej przyczyną zgonów jest choroba niedokrwienna serca. Choroby układu oddechowego są czwartą przyczyną zgonów w Polsce. Po zapaleniach płuc, najczęściej do zgonu doprowadzają przewlekłe choroby dolnych dróg oddechowych, w tym głównie przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP).
 
[1] Mapa potrzeb zdrowotnych w zakresie kardiologii dla Polski, s. 5 na: http://www.mapypotrzebzdrowotnych.mz.gov.pl/mapy-potrzeb-zdrowotnych/
Poza stylem życia ważną rolę w występowaniu chorób układu krążenia i oddechowego prowadzących do przedwczesnych zgonów, odgrywają czynniki środowiskowe, szczególnie zanieczyszczone gazami i pyłami drobnocząsteczkowymi (PM) powietrze. Badania epidemiologiczne, kliniczne i eksperymentalne udowodniły istnienie dodatniej korelacji między składem otaczającego powietrza, a częstością występowania chorób sercowo-naczyniowych i dróg oddechowych[1]. Dodatkowo niekorzystny wpływ ekspozycji na szkodliwe gazy i pyły na układ oddechowy i krążenia nasila się wraz z wiekiem.
Oddziaływanie gazów i pyłów na układ sercowo-naczyniowy może objawiać się występowaniem choroby niedokrwiennej serca, miażdżycy naczyń wieńcowych, kardiomiopatii, zaburzeniami rytmu i przewodnictwa, nadciśnieniem tętniczym. Dzieje się to w mechanizmie stresu oksydacyjnego i tworzenia wolnych rodników, które inicjują procesy zapalne, aktywują układ krzepnięcia krwi oraz prowadzą do dysfunkcji układu autonomicznego[2].
Przewlekłe choroby układu krążenia i oddechowego powodują nie tylko skrócenie długości życia, ale znaczne pogorszenie jego jakości, szczególnie u osób starszych, u których choroba nakłada się na naturalne procesy inwolucyjne. W wyniku dysfunkcji układu oddechowego dochodzi do spadku wydolności wysiłkowej, która szczególnie u osób starszych prowadzi do ograniczenia samodzielności, niesprawności i konieczności stałej opieki.
Poza odpowiednim leczeniem farmakologicznym przeciwdziałać temu może przede wszystkim właściwie prowadzona i szeroko rozumiana rehabilitacja.
 
Rehabilitacja w chorobach układu krążenia
 
Rehabilitacja w chorobach układu krążenia to kompleksowy zespół działań opartych na aktywności ruchowej, mający na celu zapobieganie, leczenie, ograniczenie postępów choroby oraz poprawę jakości życia chorych oraz zmniejszenie śmiertelności wynikającej z chorób układu krążenia. Kluczową kwestią jest ruch. Pod wpływem wysiłku fizycznego dochodzi do korzystnych zmian odciążających układ krążenia. Zwolnieniu ulega częstość pracy serca i zwiększa się pojemność wyrzutowa serca, a tym samym poprawia się ukrwienie organizmu. Wysiłek powoduje poszerzenie naczyń wieńcowych oraz stymuluje powstawanie nowych naczyń wieńcowych, poprawiając ukrwienie mięśnia sercowego. Poprawia się także ukrwienie ośrodkowego układu nerwowego.
Do rehabilitacji kardiologicznej kwalifikowani są pacjenci z większością schorzeń układu sercowo-naczyniowego. Najliczniejszą grupę stanowią pacjenci po zawale serca i ostrych zespołach wieńcowych leczeni angioplastyką naczyń wieńcowych.
Rehabilitację kardiologiczną dzieli się na cztery etapy (tab. 1). Na każdym z etapów podstawową metodą rehabilitacji w chorobach układu krążenia jest kinezyterapia.
 
Tab. 1. Etapy rehabilitacji kardiologicznej i ich charakterystyka[3]
Etapy Charakterystyka
Rehabilitacja szpitalna
  • wdrażana zaraz po ustabilizowaniu się stanu ogólnego chorego,
  • obejmuje bierne uruchamianie pacjenta i ćwiczenia oddechowe,
  • trwa zwykle 7–12 dni i kończy wypisaniem chorego z oddziału.
Po wyjściu chorego ze szpitala
  • może on się odbywać w warunkach ośrodka rehabilitacji kardiologicznej, sanatorium oraz w warunkach domowych pod kontrolą lekarza rodzinnego,
  • trwa zwykle kilka tygodni.
Etap ambulatoryjny późny
  • oparty na wysiłku fizycznym o zwiększającym się stopniowo natężeniu,
  • trwa kilka miesięcy.
Przez całe życie pacjenta
  • polega na stałej aktywności fizycznej mającej na celu utrzymywanie osiągniętych efektów rehabilitacji przez całe życie pacjenta.
 
Rehabilitacja oparta na treningu fizycznym, w porównaniu ze zwykłym postępowaniem, redukuje śmiertelność ogólną o 20%, a śmiertelność sercową aż o 26%. Ukazało się też szereg opracowań wskazujących na korzystne efekty rehabilitacji opartej także na oddziaływaniach psychologicznych, m.in. specjalnych zabiegach odstresowujących. W połączeniu z treningiem fizycznym prowadziły one do istotnej redukcji zgonów ogólnych i z przyczyn sercowych[4].
 
Rehabilitacja w chorobach układu oddechowego
 
Szczególne problemy rehabilitacji dotyczą osób starszych, chorych na przewlekłe choroby układu oddechowego, w szczególności POChP. Proces starzenia się organizmu prowadzi do zmian w układzie oddechowym, wynikających z inwolucyjnych procesów w układach: mięśniowym, kostno-stawowym, nerwowym i sercowo-naczyniowym[5]. Postępująca sarkopenia, czyli utrata masy mięśniowej, prowadzi do osłabienia mięśni. Zmniejszenie napięcia mięśni górnych dróg oddechowych skutkuje ich zapadaniem się. Utrata sprężystości drzewa oskrzelowego powoduje zapadanie się drobnych oskrzeli i upośledzenie przepływu powietrza. W konsekwencji dochodzi do rozwoju zaburzeń wentylacji płuc, a następnie perfuzji – szczególnie nasilonych u chorych na POChP. Powstaje efekt błędnego koła: choroba przyśpiesza proces starzenia się, a starzenie pogłębia niekorzystne skutki choroby.
Przeciwdziałać temu można, podejmując szeroko rozumianą rehabilitację, której zasadniczym celem jest złagodzenie objawów chorobowych i poprawa jakości życia. Na działania rehabilitacyjne składa się aktywność ruchowa pacjenta, rehabilitacja oddechowa i fizykoterapia.
Większość badań potwierdza korzystny wpływ rehabilitacji ruchowej na funkcjonowanie układu oddechowego[6]. Systematyczna aktywność ruchowa spowalnia tempo zmian w układzie oddechowym, wpływając korzystnie na rytm oddechowy i poprawę stosunku wentylacji do perfuzji, przeciwdziała sarkopenii, wzmacnia siłę mięśni oddechowych, poprawia ruchomość klatki piersiowej. Wielu badaczy obserwowało poprawę wydolności wysiłkowej chorych na POChP poddawanych rehabilitacji ruchowej, ocenianą testem 6- lub 2-minutowego chodu[7]. Poprawę wydolności układu oddechowego obserwowano także w badaniach spirometrycznych.
Aktywność ruchowa powinna być dostosowana do możliwości chorego. Może obejmować własną aktywność rekreacyjną, np. spacery, jazdę na rowerze, pływanie oraz aktywność opartą na zaplanowanym programie rehabilitacji, obejmującym różnego rodzaju ćwiczenia, zarówno całego ciała, poszczególnych grup mięśniowych oraz ćwiczenia oddechowe.
 
Tab. 2. Rehabilitacja ruchowa i oddechowa w ramach programu rehabilitacji[8]
Metody (wybrane)
  • ćwiczenia z użyciem taśm thera-band,
  • ćwiczenia z użyciem drabinek,
  • ćwiczenia z użyciem lasek gimnastycznych,
  • ćwiczenia z użyciem ciężarków,
  • jazda na ergonometrie,
  • ćwiczenia na redorze i rotorze,
  • ćwiczenia układu oddechowego torem przeponowym i torem piersiowym,
  • terapia dodatnim ciśnieniem wydechowym PEP,
  • bierna terapia dodatnim ciśnieniem PAP,
  • trening wydechowy „butelką”,
  • trening odechowy aparatem Respiflo,
  • trening oddechowy aparatem Voldyne.
 
Niezwykle ważną rolę w poprawie wydolności układu oddechowego u chorych na przewlekłe choroby dróg oddechowych odgrywa także nauka efektywnego kaszlu, nauka i edukacja właściwego oddychania w chwili napadu duszności oraz toaleta drzewa oskrzelowego i masaż klatki piersiowej.
Większość programów rehabilitacji oddechowej, opartej na specjalistycznych urządzeniach, realizowana jest w warunkach oddziałów rehabilitacyjnych i poradni rehabilitacyjnych, ale stosowanie treningu domowego również może przynieść korzyści, o ile chory jest zmotywowany i nauczony właściwych ćwiczeń.
 
[1] Kunzli N., Tager I.B., Air pollution: from lung to heart, „Swiss Med Wkly” 2005, t. 135(47-48), s. 697-702.
[2] Jerzmanowski J., Wpływ czynników środowiskowych na powstawanie chorób układu krążenia – wybrane problemy, „Studia Ecologiae et Bioeticae” 2009, nr 7(1), s. 35-48.
[3] http://www.kardiolo.pl/rehabilitacja_kardiologiczna.htm.

[4] Jaxa-Chamiec T., Rehabilitacja kardiologiczna – definicja, historia, cele, znaczenie i korzyści, „Postępy Nauk Medycznych 2008, nr 10, s. 634-642: dostęp na http://www.czytelniamedyczna.pl/3035,rehabilitacja-kardiologiczna-definicja-historia-cele-znaczenie-i-korzysci.html.

[5] Czenczek E., Porównanie różnych metod rehabilitacji u pacjentów z POChP, „Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego i Narodowego Instytutu Leków w Warszawie”, Rzeszów 2011, nr 4, s. 439-451.
[6] Steele B.G., Belza B., Cain K.C.i wsp., A randomized clinical trial of an activity and exercise adherence intervention in chronic pulmonary disease, „Arch. Phys. Med. Rehabil”, 2008, nr 89, s. 404-412.
[7] Kozak-Szkopek E., Galus K., Wpływ rehabilitacji ruchowej na stan układu oddechowego kobiet w podeszłym wieku, „Gerontologia Polska”, 2010, tom 18, nr 4, 201-206
[8] Opracowano na podstawie: E. Kozak-Szkopek, K. Galus, Wpływ rehabilitacji ruchowej na stan układu oddechowego kobiet w podeszłym wieku, „Gerontologia Polska”, 2010, tom 18, nr 4, 201- POChP, „Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego i Narodowego Instytutu Leków w Warszawie”, Rzeszów 2011, nr 4, s. 439-451; http://www.szgichp.pl/index.php?url=fizio.
 
NFOŚiGW NFOŚiGW

Kontakt

Polska Federacja Pacjentów Dialtransplant
ul. Indiry Gandhi 21, 02-776 Warszawa

tel./fax: + 48 22 644 67 95

biuro@federacjapacjentow.pl
www.federacjapacjentow.pl

Newsletter

Jeśli chcesz otrzymywać informacje wpisz w poniższe pole swój adres e-mail i wyślij


Odwiedziny: 71615
Ten serwis, podobnie jak większość stron internetowych wykorzystuje pliki cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i zmianie ustawień cookie w przeglądarce. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. | Polityka cookies