niskaemisja.com

NISKA EMISJA. Na czym polega to zjawisko?

Kłopoty z objaśnianiem tego często obecnie używanego terminu dotyczącego zagrożeń aerosanitarnych wynikają z wieloznaczności określenia „niska”.  Niektórym kojarzy się to raczej z nieznacznym, obniżonym poziomem zagrożenia a nie wysokością, na której emisja się odbywa. Może lepiej byłoby używać określenia „przyziemna” lub „lokalna”. W każdym razie nazwa nie powinna sugerować słabości zagrożenia. Jest ono bardzo duże; należy do najpoważniejszych problemów środowiskowych świata, w tym szczególnie Polski.
  • Światowa Organizacja Zdrowia, a zanieczyszczone powietrze

    Światowa Organizacja Zdrowia definiuje powietrze zanieczyszczone jako powietrze, którego skład chemiczny może ujemnie wpłynąć na zdrowie człowieka, roślin i zwierząt, a także na inne elementy środowiska (wodę, glebę). Problem zanieczyszczenia powietrza nie jest problemem lokalnym. Substancje chemiczne odprowadzane do powietrza bez trudu przenoszą się na dalekie odległości. Zakwaszające składniki zanieczyszczenia powietrza mogą ulegać rozproszeniu na dystansie tysięcy kilometrów zanim dotrą do powierzchni ziemi w postaci kwaśnego deszczu.
     
  • Na czym polega to zjawisko

    Zanieczyszczenie powietrza ma wpływ na zdrowie ludzi, powodując schorzenia układu oddechowego i krwionośnego. Największy wpływ zanieczyszczeń powietrza na ludzki organizm obserwuje się w rejonach zurbanizowanych. Najbardziej narażone są grupy wrażliwe, tj. dzieci, osoby starsze oraz ludzie z chorobami dróg oddechowych.
 

Emisja równoważna (wyrażona w SO) przemysłowych zanieczyszczeń powietrza według województw w 1991 roku (wg danych GUS)

Przypomnijmy, że emisja to uwalnianie substancji lub energii w różnych postaciach do środowiska. A więc do powietrza, wód, gleby, biosfery. Występuje emisja punktowa (zrzuty), a także liniowa (np. drogi) i powierzchniowa (tereny zabudowane, uprawy rolne, składowiska itd.). Zwykle ocenia się wydajność emisji w masie lub energii na jednostkę czasu. Z kolei imisja to poziom zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego mierzony przez służby ochrony środowiska. Oznaczane są bardzo liczne substancje gazowe i pyłowe. Na podstawie pomiarów imisyjnych wykreśla się mapy stężeń zanieczyszczeń w różnych okresach. W przypadku niskiej emisji (NE) chodzi o zanieczyszczenia powietrza, które emitowane na niewielkich wysokościach powodują wzrost stężeń, czyli imisji w warstwie powietrza nieprzekraczającej podstawy chmur niskich i konwekcyjnych.

Tabela przedstawia emisje gazów i pyłów w Polsce w latach 1975-1991

Zatem niska emisja to termin wprowadzony celem identyfikacji zanieczyszczenia dolnej troposfery ze źródeł nieprzekraczających wysokości 50 m. Podstawowym źródłem NE w Polsce są paleniska domowe oraz motoryzacja w miastach.
Składnikami NE mogą być wszystkie znane i jeszcze nierozpoznane zanieczyszczenia powietrza, także nienormowane, jak np. odory. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego są to wszelkie substancje, których stężenie w powietrzu przekracza ich średnią zawartość w czystym powietrzu lub są to obce substancje nie wchodzące w jego skład. Następuje wskutek wprowadzenia substancji stałych, ciekłych lub gazowych w ilościach, które mogą oddziaływać szkodliwie na zdrowie człowie­ka, klimat, przyrodę żywą, wodę, glebę, albo też powodować inne szkody w środowisku. Substancje zanieczyszczające atmosferę ze względu na swój charakter i łatwość rozprzestrzeniania się, oddziałują na wszystkie elementy środowiska, na żywe zasoby przyrody, na zdrowie człowieka i wytwory jego działalności. Do podstawowych substancji zanieczyszczających atmosferę zaliczyć należy: dwutlenek siarki (SO2), dwutlenek azotu i tlenki azotu (NO2, NOx), tlenek węgla (CO) oraz zanieczyszczenia py­łowe. Spośród pyłów szczególnie groźne dla zdrowia są jego drobne cząstki o średnicy poniżej 10 mi­kronów – tzw. pył PM10. Składnikami tego pyłu może być np: arsen, kadm, nikiel i niektóre wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, w tym benzo(a)piren, które są substancjami mutagennymi i rakotwórczymi.

Rycina przedstawia emisję gazów i pyłów w Polsce na przełomie lat 80 i 90-tych.

Do źródeł emisji spowodowanych działalnością człowieka zaliczyć należy przede wszystkim:
v  procesy z energetycznego spalania paliw oraz z przemysłowych procesów technologicznych, odprowadzających substancje do powietrza emitorem (kominem) w sposób zorganizowany. Są to tzw. punktowe źródła emisji;

Rycina przedstawia emisję zanieczyszczeń powietrza w wybranych krajach w 1991 roku (wg danych Norske Meterologiske Institut).

v  emisje ze źródeł ruchomych związanych z transportem pojazdów samochodowych i paliwami, tzw. emisja liniowa;
v  emisje związane z ogrzewaniem mieszkań w sektorze komunalno-bytowym, tzw. emisja po­wierzchniowa.
Poziomy stężeń zanieczyszczeń w powietrzu wynikają bezpośrednio z wielkości emisji zanieczyszczeń do atmosfery oraz warunków meteorologicznych. Dotyczy to zwłaszcza NE bardzo silnie modyfikowanej przez warunki terenowe i miejscową cyrkulację powietrza. Istotny jest także wpływ zanieczyszczeń napływowych (transgranicznych) z ob­szarów sąsiednich, jak też atmosferycznych przemian fizykochemicznych. Procesy te mają wpływ zarówno na kształtowanie się tzw. tła zanieczyszczeń, które jest wyni­kiem ustalania się stanu równowagi dynamicznej w dal­szej odległości od źródła emisji, jak również na zasięg występowania podwyższonych stężeń w rejonie bezpo­średniego oddziaływania źródeł.

Tabela przedstawia priorytetowe trucizny środowiskowe w Polsce

Zanieczyszczenia emitowane z wysokich kominów prze­noszone są na duże odległości i rozpraszane na znacznych obszarach, powodując podwyższenie ogólnego poziomu tła w skali całego kraju. Mają one natomiast stosunkowo ograniczony wpływ na jakość powietrza w miastach, gdzie większą rolę odgrywają małe, ale liczne obiekty zlokalizowane częstokroć w zamieszkałych rejonach miast, w bezpośrednim sąsiedztwie zwartej zabudowy mieszkaniowej. Źródła te emitują również specyficzne substancje podczas niepełnego spalania paliw w przestarzałych typach kotłów lub w paleniskach indywidualnych, stanowiąc w niektórych miastach poważny problem. W dużych miastach, ze względu na specyficzne uwarunkowania związane ze zwar­tą zabudową mieszkaniową i tworzące się tak zwane kaniony uliczne, a przede wszystkim w związku z dużym natężeniem ruchu samochodowego (emisja spalin), występują zagrożenia przekraczania dopuszczalnych po­ziomów stężeń zanieczyszczeń w powietrzu.
Uciążliwym zagrożeniem jakościowym atmosfery są substancje złowonne, czyli odory. Są to gazy odznaczające się bardzo niskim progiem wyczuwalności węchowej, zatem przy praktycznie niemierzalnych stężeniach (rzędu milionowych, a nawet miliardowych  części) pojawia sie dyskomfort. Niska emisja energetyczna także obfituje w takie związki.
Zanieczyszczenia NE koncentrują się w powietrzu w pobliżu emitorów i następuje nawet kilkusetkrotny wzrost stężenia szeregu szkodliwych substancji w stosunku do poziomu tła. Oddziaływanie niskiej emisji ma zasięg lokalny, a niekiedy dotyczy tylko danego miasta, dzielnicy, placu, ulicy, podwórka. Konsekwencje związane ze skażeniem powietrza pyłami zawieszonymi nie dotyczą więc każdego regionu, ale tam gdzie się pojawią stanowią duże zagrożenie dla mieszkańców.
O poważnej skali zjawiska niskiej emisji w Polsce świadczą dane zawarte w raporcie Europejskiej Agencji Środowiska (EEA), w którym w pierwszej dziesiątce najbardziej zanieczyszczonych miast w Unii Europejskiej wymieniono także polskie miasta: Kraków, Nowy Sącz, Gliwice, Rybnik, Żywiec, Zabrze, Sosnowiec i Katowice. Za największe skażenie powietrza w naszym kraju odpowiadają pyły zawieszone.
Niska emisja to wysokie stężenie toksyn, które utrzymują się na poziomie przygruntowym i zanieczyszczają powietrze, którym oddychamy, jak również przedostają się do żywności. Toksyny pochodzą najczęściej z lokalnych kotłowni węglowych i domowych pieców grzewczych, szczególnie tych przestarzałych, które często są nieszczelne i nieefektywne.
Na zwiększenie poziomu zanieczyszczeń wpływa też spalanie taniego węgla, który ma w sobie domieszkę siarki, popiołu i mułu węglowego, jest ponadto niskokaloryczny, a więc do uzyskania pożądanego efektu trzeba spalać większe ilości. Największym problemem jest palenie odpadów komunalnych, czyli mówiąc wprost – śmieci.  
Jak już wcześniej wspomniano niska emisja powstaje na skutek emisji zanieczyszczeń ze źródeł usytuowanych na niewielkiej wysokości od powierzchni ziemi. Rozprzestrzenianie się takich zanieczyszczeń uzależnione jest od:
  1. rodzaju zanieczyszczeń,
  2. warunków klimatycznych i meteorologicznych,
  3. ukształtowania powierzchni terenu,
  4. usytuowania bezpośredniego źródła nad powierzchnią ziemi.
Z reguły zanieczyszczenia stanowiące niską emisję powodują zwiększenie zanieczyszczenia powietrza w najbliższym otoczeniu. Zanieczyszczenia, które dostają się do powietrza i pozostają w nim niezmienione nazywają się zanieczyszczeniami pierwotnymi. Niestety, między składnikami atmosfery a zanieczyszczeniami zachodzą reakcje chemiczne i procesy fizyczne, w wyniku których powstają wtórne zanieczyszczenia, często groźniejsze od pierwotnych. Na przykład: bezwonny i bezbarwny tlenek azotu czy brunatny, duszący ditlenek azotu mogą utleniać się do pięciotlenku azotu, a ten w obecności pary wodnej tworzy kwas azotowy. Ditlenek siarki powstaje w wyniku spalania paliw zanieczyszczonych siarką. Jest bezbarwnym i silnie toksycznym, duszącym gazem utrzymującym się w powietrzu przez 2–3 dni. W tym czasie utlenia się do trójtlenku, a następnie reaguje z parą wodną, tworząc kwas siarkowy:
2SO2 + O2 → 2SO3
SO3 + H2O → H2SO4.
Kwas siarkowy i azotowy są składnikami kwaśnych opadów niszczących roślinność i glebę.
Zanieczyszczenia pierwotne emitowane przez duże miasta czy obszary przemysłowe przy bezwietrznej pogodzie lub w warunkach inwersji temperatury tworzą tzw. smog. Ze względu na warunki atmosferyczne, te same zanieczyszczenia pierwotne mogą tworzyć różne mieszaniny. Rozróżnia się smog fotochemiczny i smog kwaśny.
Zanieczyszczenia – takie jak tlenki azotu, węglowodory (zwłaszcza alkeny) i inne składniki spalin – w czasie silnego nasłonecznienia ulegają przemianom do rodników. Rodniki są bardzo reaktywne i tworzą wiele toksycznych związków. Najgroźniejsze z nich to nadtlenki a także ozon, czad, tlenki azotu, aldehydy i węglowodory aromatyczne – związki te tworzą smog fotochemiczny (zwany też utleniającym). W wilgotnym, silnie zanieczyszczonym powietrzu, zwłaszcza tlenkami siarki, węgla oraz pyłem węglowym tworzy się smog kwaśny. Kwasy są nie tylko bezpośrednim zagrożeniem dla ludzi, zwierząt czy roślin, ale także kwaśne zanieczyszczenia powietrza wpływają na zakwaszenie gleb i wód. Agresywne czynniki smogu kwaśnego powodują również niszczenie materiałów budowlanych i innych.
Wtórnymi skutkami zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego są efekt cieplarniany i ubytek warstwy ozonu, czyli tzw. dziura ozonowa.



Wielkość emisji i rodzaju węglowodorów występujących w spalinach zależy od czynników konstrukcyjnych oraz od składu paliwa, co ilustruje prosty wykres.  Głównym źródłem są silniki o zapłonie iskrowym (spalające benzynę), udział samochodów o zapłonie samoczynnym w emisji tych węglowodorów jest niewielki.
Istotną frakcją zanieczyszczeń gazowych na obszarach zurbanizowanych, pochodzącą z gazów spalinowych, odparowania produktów naftowych i stosowania rozpuszczalników organicznych, są lotne związki organiczne (LZO). Najliczniej reprezentowane są:
v  węglowodory alifatyczne (alkany, alkeny, alkiny, np. etan, etylen, acetylen, izobutan),
v  węglowodory pierścieniowe (cykloalkany),
v  węglowodory aromatyczne (np. BTEX czyli benzen, toluen, etylobenzen i ksyleny),
v  węglowodory halogenowe (chloro-, bromo-, jodopochodne, np. chlorometan, trichloroetan),
v  węglowodory nitrowane (np. nitrobenzen),
v  alkohole i fenole (metanol, etanol, propanol, butanole, fenol, krezole),
v  karbonylowe pochodne (np. formaldehyd, acetaldehyd, akroleina, aceton),
v  kwasy karboksylowe i estry (np. kwas mrówkowy, octowy, masłowy, octan etylu, maślan metylu),
v  heterocykliczne związki organiczne zawierające m.in. azot, tlen, siarkę (np. indol, skatol, pirydyna); większość z nich to tzw. odory,
v  alifatyczne związki siarki, np. merkaptany (zaliczane do odorów),
v  aminy alifatyczne, jak trietyloamina (odory),
aminy aromatyczne, np. anilina.


 

Różne źródła informacji o stanie środowiska w Europie berdzo niekorzystnie sytuują Polskę na tle warunków na kontynencie. Przytaczamy  mapę ze średnimi rocznymi koncentracjami pyłu zawieszonego PM10 o 75 proc. wyższymi od określonych stężeń. Przypomnijmy, że stężenie dobowe 40 mμ/m3 uważane jest jako najwyższe dopuszczalne. Południowa Polska niechlubnie przoduje.



 
NFOŚiGW NFOŚiGW

Kontakt

Polska Federacja Pacjentów Dialtransplant
ul. Indiry Gandhi 21, 02-776 Warszawa

tel./fax: + 48 22 644 67 95

biuro@federacjapacjentow.pl
www.federacjapacjentow.pl

Newsletter

Jeśli chcesz otrzymywać informacje wpisz w poniższe pole swój adres e-mail i wyślij


Odwiedziny: 71638
zamknij
Ten serwis, podobnie jak większość stron internetowych wykorzystuje pliki cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i zmianie ustawień cookie w przeglądarce. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. | Polityka cookies